Dao tiện rãnh là gì? Đặc điểm, phân loại dao diện rãnh

Bạn đang muốn tìm hiểu về dao tiện rãnh là gì? Đặc điểm của dao tiện rãnh như thế nào và có bao nhiêu loại dao tiện rãnh đang được sử dụng phổ biến hiện nay? Trong bài viết này, Thiết Bị Cơ Khí Đức Phong sẽ cùng bạn tìm hiểu chi tiết về khái niệm, cấu tạo, phân loại cũng như ứng dụng thực tế của dao tiện rãnh trong gia công cơ khí, giúp bạn dễ dàng lựa chọn loại dao phù hợp và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Dao tiện rãnh là gì?

Dao tiện rãnh là một loại dụng cụ cắt được sử dụng trong gia công tiện chuyên dùng để tạo ra các rãnh có hình dạng và kích thước khác nhau trên bề mặt chi tiết khi gia công trên máy tiện CNC hoặc máy tiện cơ. Các rãnh này có thể nằm ở mặt ngoài, mặt trong hoặc mặt đầu của phôi, phục vụ cho nhiều mục đích như lắp vòng hãm, phớt, gioăng, then chặn hoặc tạo hình kỹ thuật theo yêu cầu bản vẽ.

Về cấu tạo, dao tiện rãnh thường có lưỡi cắt hẹp, chiều rộng dao tương ứng với kích thước rãnh cần gia công, giúp đảm bảo độ chính xác cao và bề mặt rãnh sắc nét. Mảnh dao tiện rãnh thường được chế tạo từ hợp kim cứng và có thể được phủ CVD hoặc PVD để tăng khả năng chịu mài mòn, chịu nhiệt và kéo dài tuổi thọ dao khi làm việc ở tốc độ cao.

Nhờ thiết kế chuyên biệt, dao tiện rãnh cho phép gia công rãnh ổn định, chính xác và hiệu quả, đặc biệt quan trọng trong các chi tiết yêu cầu dung sai chặt và độ đồng đều cao trong sản xuất hàng loạt.

Đặc điểm và vật liệu chế tạo dao tiện rãnh

Đặc điểm

So với các dòng dao tiện khác, dao tiện rãnh có một số tính chất kỹ thuật riêng biệt, giúp nó thực hiện tốt chức năng tạo rãnh:

• Dao tiện rãnh được thiết kế chuyên biệt nhằm đáp ứng yêu cầu gia công rãnh với độ chính xác cao và độ ổn định tốt trong quá trình cắt. Phần lưỡi cắt có hình dạng đa dạng như hình chữ nhật, hình tròn, hình tam giác… giúp phù hợp với nhiều kiểu rãnh khác nhau trên chi tiết. Lưỡi dao thường mỏng, sắc bén và được gia công chính xác, qua đó hạn chế mài mòn và đảm bảo bề mặt gia công đạt chất lượng tốt ngay cả khi làm việc liên tục.
• Bên cạnh đó, dao tiện rãnh được sản xuất với nhiều kích thước chiều rộng và chiều sâu khác nhau, cho phép người dùng dễ dàng lựa chọn loại dao rãnh hẹp, rãnh sâu hoặc rãnh có hình dạng phức tạp theo yêu cầu kỹ thuật cụ thể của từng chi tiết gia công.
• Về vật liệu chế tạo, dao tiện rãnh thường được làm từ thép gió (HSS), carbide, gốm kỹ thuật hoặc kim cương tổng hợp (PCD). Đây đều là những vật liệu có độ cứng và khả năng chịu nhiệt cao, giúp dao làm việc ổn định trong điều kiện cắt khắc nghiệt, đồng thời kéo dài tuổi thọ sử dụng.
• Ngoài ra, nhiều dòng dao tiện rãnh hiện nay còn được phủ các lớp bảo vệ như TiN, TiAlN hoặc DLC, giúp tăng khả năng chống mài mòn, giảm ma sát và hạn chế sinh nhiệt trong quá trình gia công. Điều này đặc biệt quan trọng khi tiện rãnh ở tốc độ cao hoặc trên các vật liệu có độ cứng lớn.
• Một ưu điểm đáng chú ý khác của dao tiện rãnh là khả năng tùy biến cao. Một số thiết kế cho phép thay thế mảnh dao rời, điều chỉnh vị trí lưỡi cắt hoặc thay đổi góc cắt linh hoạt, giúp dao phù hợp với nhiều dạng chi tiết và điều kiện gia công khác nhau, từ tiện rãnh ngoài, rãnh trong cho đến rãnh sâu.

Vật liệu chế tạo dao tiện rãnh

Hợp kim cứng tungsten carbide hiện là vật liệu chế tạo các loại dao tiện nói chung và dao tiện rãnh nói riêng, chúng được sử dụng phổ biến nhất nhờ độ cứng vượt trội và khả năng chống mài mòn cao. Loại vật liệu này cho phép gia công ở tốc độ cắt cao từ 150–300 m/phút, gấp 3–4 lần so với dao thép gió truyền thống. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cao hơn khoảng 200–300% so với dao HSS, nhưng bù lại tuổi thọ dao tăng từ 5–8 lần, giúp nâng cao hiệu suất sản xuất và tối ưu chi phí vận hành về lâu dài.

Bên cạnh đó, công nghệ phủ bề mặt (coating) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong chế tạo dao tiện, với các lớp phủ phổ biến như TiN (Titanium Nitride), TiAlN (Titanium Aluminum Nitride) và AlCrN. Các lớp phủ này không chỉ giúp tăng độ cứng bề mặt thêm 15–25%, mà còn giảm hệ số ma sát, cải thiện chất lượng bề mặt gia công và kéo dài tuổi thọ dao tiện từ 30–50%, đặc biệt hiệu quả khi gia công tốc độ cao và vật liệu khó cắt.

Bảng so sánh vật liệu chế tạo dao tiện rãnh:

Vật liệu	Độ cứng (HRC)	Ưu điểm	Nhược điểm	Ứng dụng chính
Hợp kim cứng (Carbide)	88–92	Độ cứng cao, chịu mài mòn tốt, tốc độ cắt cao	Chi phí cao, dễ vỡ khi va đập	Gia công thép cứng, inox, titan
Thép gió (HSS)	62–65	Độ dai cao, giá thành hợp lý, dễ mài sắc	Chịu nhiệt kém, tốc độ cắt thấp	Gia công thép mềm, gang, đồng
Ceramic	85–90	Chịu nhiệt cao, không bị oxi hóa	Độ dai thấp, khó gia công	Gia công tốc độ cao, vật liệu cứng
Lớp phủ (TiN, TiAlN)	Tăng 15–25%	Tăng tuổi thọ dao, giảm ma sát	Chi phí coating cao	Mọi loại vật liệu, đặc biệt inox

Thông số và kích thước tiêu chuẩn của dao tiện rãnh

Các thông số kỹ thuật của dao tiện rãnh được quy định theo những tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo độ chính xác, an toàn và hiệu quả trong quá trình gia công. Trong đó, chiều rộng rãnh của dao tiện rãnh tiêu chuẩn thường dao động từ 1.0 mm đến 25.0 mm, đáp ứng đa dạng nhu cầu gia công từ các chi tiết nhỏ đến những bộ phận cơ khí kích thước lớn.

Chiều sâu cắt tối đa của dao tiện rãnh có thể đạt từ 10–50 mm, tùy thuộc vào kích thước dao và công suất của máy tiện sử dụng. Phần cắt hiệu dụng của dao thường được thiết kế với độ dài từ 15–80 mm, phù hợp với nhiều loại chi tiết và hình dạng rãnh khác nhau.

Bên cạnh đó, đường kính cán dao tiện rãnh cũng được chuẩn hóa nhằm đảm bảo khả năng lắp đặt tương thích với đa số máy tiện hiện có trên thị trường. Các kích thước cán phổ biến bao gồm 12 mm, 16 mm, 20 mm, 25 mm và 32 mm.

Bảng thông số kỹ thuật chuẩn của dao tiện rãnh

Kích thước dao	Chiều rộng rãnh (mm)	Chiều sâu cắt (mm)	Đường kính cán (mm)	Độ dài tổng (mm)
Nhỏ	1.0 – 3.0	5 – 15	12 – 16	100 – 150
Trung bình	3.0 – 8.0	15 – 30	16 – 20	150 – 200
Lớn	8.0 – 25.0	30 – 50	20 – 32	200 – 300

Ký hiệu và mã số dao tiện rãnh theo tiêu chuẩn ISO

Dao tiện rãnh được ký hiệu theo các hệ thống mã hóa quốc tế như ISO 5608 và DIN 4981, giúp người dùng dễ dàng nhận biết đặc điểm kỹ thuật của dao.

Ví dụ, một dao tiện rãnh có ký hiệu “MGEHR2525-3” được hiểu như sau:

• MG: Loại dao tiện rãnh
• EH: Hướng cắt từ phải sang trái
• R: Hình dạng lưỡi cắt tròn
• 25: Chiều cao cán dao 25 mm
• 25: Chiều rộng cán dao 25 mm
• 3: Chiều rộng rãnh 3 mm

Lưu ý khi đọc thông số dao tiện rãnh

Việc đọc và hiểu đúng ký hiệu trên thân dao tiện rãnh đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình lựa chọn dao. Các thông tin này thường được khắc laser hoặc ép nổi trên thân dao, bao gồm: vật liệu chế tạo, góc cắt, tốc độ cắt khuyến nghị và vật liệu phôi phù hợp. Nắm rõ những thông số này sẽ giúp bạn chọn đúng dao tiện rãnh, hạn chế sai sót khi gia công và tối ưu hiệu suất sản xuất.

Phân loại các loại dao tiện rãnh phổ biến hiện nay

Dao tiện rãnh có nhiều loại và được ứng dụng cho từng gia công khác nhau, dưới đây là các loại dao tiện rãnh phổ biến:

Dao tiện rãnh trong

Dao tiện rãnh trong là loại dao chuyên dụng dùng để gia công rãnh bên trong lỗ hoặc các chi tiết rỗng. Nhờ có thiết kế nhỏ gọn, thân dao cứng vững, lưỡi cắt chính xác, dao tiện rãnh trong cho phép gia công ổn định ngay cả ở các vị trí sâu, hẹp, đảm bảo độ chính xác cao và bề mặt rãnh đạt yêu cầu kỹ thuật.

Loại dao này thường được sử dụng để tiện rãnh lắp vòng chặn, rãnh then hoa, rãnh kỹ thuật bên trong các chi tiết tròn quay có lỗ, nơi mà các loại dao tiện thông thường khó tiếp cận. Với khả năng làm việc tốt trên nhiều vật liệu như thép, thép hợp kim, thép không gỉ và gang, dao tiện rãnh trong là lựa chọn không thể thiếu trong gia công cơ khí chính xác.

Ứng dụng tiêu biểu của dao tiện rãnh trong bao gồm: trục cam, trục khuỷu và các chi tiết máy quay có lỗ bên trong yêu cầu gia công rãnh kỹ thuật chính xác.

Dao tiện rãnh ngoài

Ngược lại với dao tiện rãnh trong, dao diện rãnh ngoài là loại dao chuyên dùng để tạo rãnh trên bề mặt ngoài của chi tiết. Dao được thiết kế chắc chắn, chịu tải lớn, phù hợp với gia công liên tục và cắt sâu.

Ứng dụng: Gia công rãnh then trên mặt đầu trục, bánh răng, khớp nối, mặt bích.

Dao tiện rãnh hình tròn

Dao tiện rãnh chình tròn là loại dao có đầu cắt cong, dùng để tạo các rãnh có hình dáng cong hoặc vòng cung. Đây là sản phẩm thường được áp dụng trong gia công các chi tiết đặc biệt yêu cầu độ chính xác hình học cao.

Ứng dụng: Gia công các rãnh bo tròn, chi tiết hình học phức tạp trong cơ khí chính xác, y tế, điện tử.

Dao tiện rãnh mặt đầu

Dao tiện rãnh mặt đầu là dòng dao chuyên dụng dùng để gia công các rãnh nằm trên mặt đầu của chi tiết trong quá trình tiện. Nhờ thiết kế lưỡi cắt tối ưu, dao cho phép tạo ra các rãnh phẳng có chiều rộng và chiều sâu tùy chỉnh, đáp ứng chính xác yêu cầu kỹ thuật theo bản vẽ, đồng thời đảm bảo bề mặt gia công đồng đều và sắc nét.

Loại dao này đặc biệt phù hợp trong các nguyên công đòi hỏi độ chính xác cao và tính ổn định, nhất là khi gia công trên máy tiện CNC. Dao tiện rãnh mặt đầu thường được sử dụng để tạo rãnh then, rãnh kỹ thuật trên mặt đầu của nhiều chi tiết cơ khí khác nhau.

Ứng dụng tiêu biểu bao gồm: gia công rãnh then trên mặt đầu trục, bánh răng, khớp nối, mặt bích và các chi tiết máy có yêu cầu cao về độ chính xác hình học.

Trên đây là toàn bộ thông tin chi tiết về dao tiện rãnh, từ khái niệm, đặc điểm, phân loại cho đến ứng dụng thực tế trong gia công cơ khí. Hy vọng những chia sẻ này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về dao tiện rãnh là gì, cũng như dễ dàng lựa chọn được loại dao phù hợp với vật liệu, yêu cầu kỹ thuật và điều kiện máy móc của mình. Việc chọn đúng dao tiện rãnh không chỉ giúp nâng cao chất lượng bề mặt gia công, mà còn tối ưu năng suất, giảm chi phí và kéo dài tuổi thọ dụng cụ. Nếu bạn đang cần tư vấn chi tiết hoặc tìm mua dao tiện rãnh chính hãng, chất lượng cao, hãy liên hệ ngay tới Đức Phong:

THIẾT BỊ CƠ KHÍ ĐỨC PHONG

Hà Nội: Tầng 7, Căn số 32V5A, KĐT Văn Phú, phường Phú La, quận Hà Đông, TP. Hà Nội (Xem địa chỉ map)

Hotline: 0985779287 (Zalo)

website: https://ducphongstore.vn/

Mail: Info@ducphong.vn

Hỗ trợ 24/7

Chi nhánh Hồ Chí Minh: 228/55, Thống Nhất, P. 10, Q. Gò Vấp, TP. HCM