Những loại dụng cụ cắt kim loại trong ngành cơ khí mà bạn nên biết

Trong cơ khí, đặc biệt là gia công cơ khí chính xác, những loại dụng cụ cắt gọt kim loại đóng một vai trò rất quan trọng để tạo nên thành phẩm. Việc lựa chọn dụng cụ cắt gọt phù hợp không đơn thuần là một quyết định kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến năng suất gia công, tuổi thọ máy móc và chi phí sản xuất. Nếu lựa chọn sai dao cụ, doanh nghiệp có thể đối mặt với tình trạng mòn dao nhanh, chi tiết sai hỏng, giảm chất lượng sản phẩm và gia tăng chi phí vận hành.

Trong bài viết này, đội ngũ kỹ sư của Thiết bị cơ khí Đức Phong sẽ cùng bạn tìm hiểu toàn diện về dao cụ cắt gọt kim loại, từ các khái niệm cơ bản, phân loại dụng cụ cắt gọt phổ biến cho đến hướng dẫn cách lựa chọn dao cụ phù hợp với từng vật liệu và phương pháp gia công, giúp tối ưu hiệu quả sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Dụng cụ cắt gọt kim loại là gì?

Dụng cụ cắt gọt kim loại (Cutting tools) là các loại dao cụ được thiết kế chuyên biệt để thực hiện các nguyên công như cắt, gọt, khoan, phay, tiện, doa, giũa… nhằm tạo hình khối kim loại theo biên dạng và kích thước mong muốn. Những dụng cụ này được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như cơ khí chế tạo, kết cấu thép, xây dựng, dầu khí và nhiều ngành công nghiệp khác. Sau quá trình gia công, phần kim loại đạt hình dạng yêu cầu được gọi là chi tiết gia công, còn phần vật liệu bị loại bỏ trong quá trình cắt gọt được gọi là phôi.

Trên thực tế, dụng cụ cắt gọt kim loại rất đa dạng về chủng loại, mẫu mã và kích thước nhằm đáp ứng nhu cầu gia công khác nhau của từng ngành nghề. Ví dụ, trong lĩnh vực kết cấu thép và xây dựng, các loại mũi khoan và dao cắt thường có kích thước lớn, khả năng chịu tải cao để đảm bảo hiệu suất làm việc. Ngược lại, trong ngành cơ khí chính xác, dụng cụ cắt gọt kim loại thường có kích thước nhỏ, độ chính xác cao, đáp ứng yêu cầu gia công tinh với sai số rất thấp.

Trước đây, do điều kiện thương mại và công nghệ còn hạn chế, phần lớn dụng cụ cắt gọt kim loại tại Việt Nam được chế tạo từ thép gió HSS. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ gia công hiện đại, nhu cầu nâng cao năng suất và tuổi thọ dao cụ đã thúc đẩy việc chuyển dần sang sử dụng hợp kim Carbide. Vật liệu Carbide cho khả năng chịu mài mòn tốt hơn, tốc độ cắt cao hơn và phù hợp với sản xuất hàng loạt.

Hiện nay, bên cạnh các phương pháp gia công truyền thống sử dụng dụng cụ cắt gọt kim loại, nhiều công nghệ mới như máy cắt laser, máy cắt tia nước áp lực cao cũng được ứng dụng rộng rãi. Những thiết bị này có thể tạo ra sản phẩm có tính thẩm mỹ cao mà không cần dùng dao cắt truyền thống, góp phần đa dạng hóa giải pháp gia công trong công nghiệp hiện đại.

Chức năng và yêu cầu của dụng cụ cắt

Dụng cụ cắt gọt kim loại đóng vai trò then chốt trong quá trình gia công và chế tạo cơ khí. Mỗi loại dụng cụ được thiết kế để đáp ứng những yêu cầu gia công cụ thể, từ tạo hình, cắt bỏ vật liệu cho đến hoàn thiện bề mặt chi tiết. Việc hiểu rõ chức năng và yêu cầu kỹ thuật của dụng cụ cắt kim loại sẽ giúp người vận hành lựa chọn đúng dao cụ, tối ưu hiệu quả gia công và nâng cao chất lượng sản phẩm trong thực tế sản xuất.

Chức năng chính của dụng cụ cắt gọt kim loại

Trong gia công cơ khí, dụng cụ cắt gọt kim loại đảm nhiệm nhiều nguyên công khác nhau, bao gồm:

• Tạo hình: Giúp tạo ra hình dạng, kích thước và đặc tính bề mặt của phôi kim loại theo đúng yêu cầu thiết kế.
• Cắt đứt: Thực hiện thao tác cắt rời hoàn toàn vật liệu để tách phôi thành các phần riêng biệt.
• Khoan: Gia công các lỗ tròn với đường kính và độ sâu xác định trên vật liệu kim loại.
• Tiện: Loại bỏ vật liệu để tạo ra các bề mặt tròn xoay như trục, ống và các chi tiết dạng hình trụ.
• Phay: Gia công các bề mặt phẳng, rãnh hoặc các hình dạng phức tạp trên chi tiết kim loại.
• Ren: Tạo các đường ren trong (ren me) hoặc ren ngoài (ren bọ) trên chi tiết.
• Doa: Hoàn thiện bề mặt bên trong lỗ đã khoan nhằm đạt độ chính xác cao và độ bóng tốt hơn.
• Vát mép: Tạo các cạnh vát hoặc bo tròn tại các góc sắc của chi tiết kim loại.

Yêu cầu kỹ thuật cơ bản của dụng cụ cắt gọt kim loại

Để thực hiện hiệu quả các chức năng trên, dụng cụ cắt gọt kim loại cần đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật quan trọng sau:

• Độ cứng cao hơn vật liệu gia công: Dao cắt phải có độ cứng vượt trội so với vật liệu gia công, thường cao hơn từ 10–15 HRC (theo thang Rockwell C), nhằm đảm bảo khả năng cắt gọt ổn định và hạn chế biến dạng hoặc mòn nhanh.
• Độ bền nhiệt tốt: Trong quá trình cắt, nhiệt độ tại vùng tiếp xúc giữa dao và phôi có thể đạt từ 500°C đến trên 1000°C. Dụng cụ cắt cần duy trì độ cứng và tính chất cơ học ở nhiệt độ cao để đảm bảo chất lượng gia công ổn định.
• Khả năng chống mài mòn cao: Do tiếp xúc liên tục với vật liệu gia công, dao cắt phải có khả năng chống mài mòn tốt nhằm kéo dài tuổi thọ và duy trì độ chính xác trong suốt quá trình gia công.
• Độ chính xác và tuổi thọ cao: Dụng cụ cắt cần đảm bảo độ chính xác về kích thước, hình dạng hình học và các thông số kỹ thuật để tạo ra sản phẩm đạt yêu cầu, đồng thời giảm chi phí thay dao và thời gian dừng máy.
• Khả năng thoát phoi tốt: Thiết kế dao phải giúp phoi thoát ra dễ dàng, tránh tình trạng kẹt phoi, trầy xước bề mặt gia công hoặc gây cản trở quá trình cắt.

Những yếu tố kỹ thuật trên có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả gia công, năng suất sản xuất và chất lượng sản phẩm. Việc lựa chọn đúng dụng cụ cắt gọt kim loại phù hợp với yêu cầu kỹ thuật và đặc tính vật liệu gia công sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao độ bền dao và tối ưu quy trình sản xuất.

Những loại dụng cụ cắt kim loại trong ngành cơ khí

Để thực hiện các chức năng khác nhau, sẽ có từng loại dụng cụ cắt phù hợp khác nhau để đáp ứng nhu cầu sản xuất:

Dao tiện

Phương pháp tiện là một trong những phương pháp gia công cắt gọt kim loại phổ biến nhất, được thực hiện dựa trên chuyển động quay tròn của phôi kết hợp với chuyển động tịnh tiến của bàn dao. Trong quá trình này, vận tốc chuyển động tương đối giữa dao và phôi được gọi là vận tốc cắt (Vc). Dao tiện (chip tiện) được gá cố định trên cán dao và di chuyển theo phương tiến dao, từ đó bóc tách vật liệu trên phôi và tạo hình chi tiết đúng theo yêu cầu kỹ thuật.

Để đáp ứng các nhu cầu gia công khác nhau, chip tiện được thiết kế với nhiều hình dạng và công dụng riêng biệt, tiêu biểu như:

• Chip tiện ren: Dùng để gia công các rãnh xoắn ốc, tạo ren trên bề mặt phôi.
• Chip tiện chích rãnh: Dùng để tiện các rãnh có chiều rộng và độ sâu xác định trên chi tiết.
• Chip tiện cắt đứt: Dùng để cắt rời hoàn toàn phôi hoặc chi tiết sau khi gia công.
• Chip tiện trụ trơn: Dùng để tiện tinh, làm bóng bề mặt trụ, nâng cao độ nhẵn và độ chính xác.

Ngoài ra, dựa theo hình dạng hình học của mảnh dao, còn có các loại dao tiện như dao tiện hình thoi, hình tam giác, hình đa giác… Các lưỡi dao này được thiết kế nhằm tối ưu cho từng nguyên công, từ gia công thô đến gia công tinh. Cụ thể, trong gia công thô, lưỡi dao thường không hoàn toàn nhọn mà có phần đỉnh bằng và nghiêng về tâm để tăng độ bền và khả năng cắt mạnh. Ngược lại, đối với gia công tinh, lưỡi dao được mài sắc và nhọn hướng về tâm của chip tiện nhằm đạt độ chính xác cao và chất lượng bề mặt tốt hơn.

Để chọn mảnh tiện phù hợp với sản xuất gia công, anh em chỉ cần lưu ý 3 điểm chính sau:

• Xác định vật liệu và kiểu gia công: Biết rõ vật liệu đang gia công và là gia công thô hay tinh. Gia công tinh chọn mảnh tiện sắc, ít chịu va đập; gia công thô cần mảnh tiện bền, chịu va đập tốt.
• Chọn lớp phủ phù hợp: Lớp phủ PVD phù hợp gia công tinh nhờ độ sắc và độ ổn định cao; lớp phủ CVD (như TiCN, TiAlN…) chịu mài mòn và va đập tốt, thích hợp cho gia công thô.
• Phù hợp chế độ cắt: Lựa chọn mảnh tiện có vận tốc cắt (Vc) và bước tiến (Fz) đúng với vật liệu và yêu cầu gia công để đảm bảo hiệu quả và tuổi thọ dao.

Dao phay

Dao phay là dụng cụ cắt hình trụ hoặc dạng đĩa, có nhiều lưỡi cắt (răng) được bố trí xung quanh chu vi và đôi khi cả trên mặt đầu. Đặc điểm nổi bật của dao phay là nhiều lưỡi cắt cùng tham gia vào quá trình gia công, trong đó mỗi lưỡi chỉ cắt trong một phần của vòng quay. Khi gia công, dao phay thực hiện chuyển động quay, còn phôi chuyển động tịnh tiến, nhờ đó tạo ra bề mặt chi tiết theo yêu cầu thiết kế.

Dao phay thì có nhiều loại dao phay khác nhau, dưới đây là các loại dao phay đặc trưng:

Dao phay ngón

Dao phay ngón là một trong những dụng cụ cắt gọt kim loại phổ biến nhất trong gia công cơ khí chính xác. Loại dao này có khả năng gia công đa dạng như phay vai, phay mặt, phay biên dạng, nội suy và gia công rãnh. Tuy nhiên, dao phay ngón thường làm việc ở tốc độ cắt và bước tiến thấp, bù lại cho chất lượng bề mặt bóng mịn, độ chính xác cao, vì vậy rất phù hợp cho gia công tinh.

Dao phay ngón có nhiều biến thể như dao phay ngón chuyên nhôm, dao phay ngón gia công Inox, dao phay ngón tốc độ cao. Số me cắt phổ biến từ 1 me, 2 me, 3 me đến 6 me, với dải đường kính rất rộng, từ kích thước nhỏ cho gia công chi tiết tinh đến kích thước lớn tương đương mũi khoan.

Dao phay gắn mảnh (Mảnh dao phay, chip phay)

Dao phay gắn mảnh là giải pháp khắc phục nhược điểm của dao phay nguyên khối, cho phép tốc độ cắt cao hơn, khả năng phá thô mạnh và gia công hiệu quả trên vật liệu cứng. Loại dao này sử dụng các mảnh phay rời được lắp trên cán và đài dao, giúp dễ thay thế khi mòn và tiết kiệm chi phí.

Đường kính dao phay gắn mảnh có thể lên tới hàng trăm mm, phù hợp cho gia công bề mặt lớn. Đặc biệt, nhiều mảnh phay hiện đại có thể chạy chế độ High Feed, cho phép gia công với tốc độ và năng suất rất cao trong các ứng dụng chuyên dụng.

Dao phay cầu

Dao phay cầu là lựa chọn tối ưu cho gia công biên dạng 3D, thường được sử dụng trong khuôn mẫu, chi tiết phức tạp và gia công mỹ thuật kỹ thuật cao. Với thiết kế đầu dao dạng hình cầu, dao phay cầu cho phép tạo ra các bề mặt cong mượt, liên tục và có độ thẩm mỹ cao.

Nhờ được chế tạo từ hợp kim Carbide và phủ nhiều lớp coating khác nhau, dao phay cầu có khả năng gia công hiệu quả trên nhiều vật liệu như thép, gang, Inox, Inconel và hợp kim khó cắt, đáp ứng tốt yêu cầu của gia công CNC hiện đại.

Mũi khoan

Mũi khoan là dụng cụ cắt kim loại phổ biến, dùng để tạo lỗ trên phôi thép, ống thép và nhiều vật liệu kim loại khác. Trên thị trường hiện nay, mũi khoan thường được chia thành 3 loại chính như sau:

• Mũi khoan ruột gà hay mũi khoan nguyên khối: một loại dụng cụ cắt hình xoắn ốc, có mũi nhọn. Khi khoan phôi sẽ thoát ra ngoài theo đường xoắn ốc ra ngoài và để lại một lỗ sâu bằng đường kính của mũi khoan.
• Mũi khoan gắn mảnh hay mũi khoan hiệu suất cao: mũi khoan có đường kính lớn thường được dùng trong ngành trong kết cấu thép hay kết cấu xây dựng. Mũi khoan gắn mảnh cho một tốc độ khoan và tạo lỗ được trên những tấm thép dày lên đến 144 mm chỉ trong vài giây.
• Mũi khoan từ: thuộc dạng mũi khoét sắt ứng dụng trong ngành dầu khí và đóng tàu, có chất liệu hợp kim TCT hay thép gió HSS chuyên dụng để tạo lỗ bằng cách loại bỏ những phôi thông qua các răng khoan.

Mũi taro

Taro là dụng cụ dùng để tạo ren, được chia thành 3 loại chính phù hợp với từng kiểu gia công:

• Taro thẳng: Loại phổ biến, dùng rộng rãi trong sản xuất. Phoi thoát ngược ra sau theo rãnh thẳng, phù hợp với lỗ thông.
• Taro nén: Không cắt mà nén vật liệu tạo ren, phoi không sinh ra. Thích hợp cho lỗ không thông, lỗ bịt kín.
• Taro xoắn: Có rãnh xoắn giúp đẩy phoi lên trên, phù hợp cho lỗ nhỏ, đặc biệt an toàn khi taro lỗ không thông, hạn chế gãy mũi.

>> Bài viết hữu ích: Mũi taro là gì? Phân loại và tiêu chí chọn mua mũi taro

Lưỡi cưa

Lưỡi cưa là dụng cụ cắt kim loại quan trọng, được sử dụng phổ biến trong các công đoạn cắt phôi, chia vật liệu trước khi gia công. Tùy vào vật liệu, độ dày phôi, yêu cầu bề mặt và loại máy sử dụng mà người ta lựa chọn các loại lưỡi cưa khác nhau. Dưới đây là những loại lưỡi cưa thông dụng hiện nay:

• Lưỡi cưa đĩa hợp kim: Được chế tạo từ Carbide, có độ cứng và độ bền cao, cho tốc độ cắt nhanh và khả năng làm việc ổn định. Tuy bề mặt cắt không mịn bằng lưỡi thép gió nhưng lại rất phù hợp cho máy cắt tự động và bán tự động, gia công số lượng lớn.
• Lưỡi cưa đĩa thép gió (HSS): Có số răng nhiều, cho vết cắt đẹp và thẩm mỹ cao. Tuy nhiên, tuổi thọ thấp hơn lưỡi hợp kim và hao mòn nhiều sau mỗi lần mài, thích hợp cho các công việc yêu cầu chất lượng bề mặt cao.
• Lưỡi cưa ma sát: Chuyên dùng để cắt các vật liệu có độ cứng thấp, phổ biến trong ngành sản xuất ống thép. Khi cắt, lưỡi tạo ra ma sát lớn sinh nhiệt để tách vật liệu. Tuổi thọ không cao bằng thép gió nhưng bề mặt cắt khá tốt.
• Lưỡi cưa vòng: Thường được sử dụng trong các doanh nghiệp cung cấp phôi, chuyên cắt khối kim loại lớn, dày và nặng. Ưu điểm là khả năng cắt sâu, tiết kiệm vật liệu và làm việc hiệu quả với phôi có kích thước lớn.

Dây đồng thau

Dây đồng thau là vật tư chuyên dùng cho máy cắt dây EDM, sử dụng điện để cắt và tạo hình các khối kim loại có kích thước trung bình đến lớn, đặc biệt hiệu quả với những biên dạng phức tạp mà phay hoặc tiện khó thực hiện.

Hiện nay, các loại dây đồng dùng phổ biến gồm:

• Dây đồng mạ kẽm: Giá thành cao, độ dẫn điện tốt, thường được các doanh nghiệp nước ngoài ưu tiên sử dụng.
• Dây đồng thau: Giá cả hợp lý, được dùng rộng rãi trong các doanh nghiệp cơ khí và kết cấu thép.

Lưu ý: Dây đồng thau sau khi sử dụng vẫn có giá trị thu hồi cao, thường được bán phế liệu với mức giá khoảng 30–50% so với dây mới.

Địa chỉ cung cấp các loại dụng cụ cắt gọt chính hãng, chất lượng cao

Trong gia công cơ khí, mỗi chi tiết sản xuất ra đều đòi hỏi độ chính xác cao và chất lượng bề mặt tối ưu. Vì vậy, việc lựa chọn dụng cụ cắt gọt đạt chuẩn, bền bỉ và phù hợp với từng công đoạn gia công là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả sản xuất.

Thiết Bị Cơ Khí Đức Phong tự hào là đơn vị phân phối dụng cụ cắt gọt kim loại chính hãng tại Việt Nam, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Với mạng lưới hợp tác cùng hơn 4000 thương hiệu uy tín trên toàn thế giới, chúng tôi mang đến cho khách hàng danh mục sản phẩm đa dạng, hiệu suất cao, đáp ứng đầy đủ nhu cầu từ gia công thô đến gia công tinh.

Không chỉ cung cấp sản phẩm chất lượng, Thiết Bị Cơ Khí Đức Phong còn đồng hành cùng khách hàng bằng dịch vụ tư vấn kỹ thuật chuyên sâu, giúp lựa chọn đúng dụng cụ, tối ưu quy trình gia công và giảm chi phí sản xuất. Chúng tôi cam kết giá cả cạnh tranh, nguồn gốc rõ ràng và hỗ trợ nhanh chóng, trở thành đối tác tin cậy của các doanh nghiệp cơ khí trên toàn quốc.

Để nhận báo giá và tư vấn nhanh chóng, quý khách vui lòng liên hệ tới thông tin:

THIẾT BỊ CƠ KHÍ ĐỨC PHONG

Hà Nội: Tầng 7, Căn số 32V5A, KĐT Văn Phú, phường Phú La, quận Hà Đông, TP. Hà Nội

Hotline: 0985779287 (Zalo)

website: https://ducphongstore.vn/

Mail: Info@ducphong.vn

Hỗ trợ 24/7

Chi nhánh Hồ Chí Minh: 228/55, Thống Nhất, P. 10, Q. Gò Vấp, TP. HCM

>> Tham khảo các bài viết liên quan đến dụng cụ cắt gọt:

Hướng dẫn lựa chọn dao phay ngón đúng chuẩn

Dao phay ngón có mấy loại? Chi tiết 5 loại dao phay ngón phổ biến hiện nay

Báo giá dao phay ngón chất lượng cao mới nhất 2026

Điểm danh các loại mũi khoan phổ biến, chuyên dụng hiện nay

Tìm hiểu về dao tiện và các loại dao tiện sử dụng cho máy tiện CNC